Gökhan T.

Da Vinci Uykusu ya da süper insan uykusu olarak da bilinen, çok fazlı uyku (ÇFU) günlük uyku süresini 2-5 saate düşürmeyi amaçlayan bir uyku modelidir. Bunu gün içinde uykumuzu 20-25 dakikalık kısa uyku parçalarına bölerek yapıyoruz.

ÇFU’ya uyum süreci fiziksel olarak çok zor olan 1-2 haftalık geçiş-alışkanlık dönemi gerektirir. Birbirinden bağımsız kişilerin tecrübelerine göre biliş ya da uyanıklık seviyesinde herhangi bir düşüş olmadığı, aksine birkaç saatlik uykunun bir gün için yeterli olduğu iddia edilmektedir. Öte yandan ÇFU bir çok insanın hoşuna gitmiyor gibi görünen aşırı bir program gerektirmektedir.

ÇHU(Çok fazlı uyku) üzerine az sayıda düzenli bilimsel araştırma yapılmaktadır. Bunlardan bir çoğu, bağımsız deneyimcilerin iddialarına dayanmaktadır.

Düzenli “tek fazlı” uyku bir çok aşamadan oluşur. Bazıları doğal oluşumunda gerekli olmayan süreler içerir. ÇFU savunucuları, öncelikli uyum sürecinin kontrol altına alınmasıyla beyinin hayati uyku sürecine dahada hızlı gireceğini iddia etmektedir. Bir kez nasıl uyum sağlanacağı öğrenildiği zaman, sadece kısa süreli uykularla rahat ve yeterli miktarda uyku alınabilecektir.

Denizde uzun süre  zaman geçirmek zorunda olan bot yarışçıları uyuma tehlikesinden kurtulmak için benzer bir teknik kullanırlar. Astronotlar da kriz dönemlerinde benzer stratejiler kullanırlar. NASA ve ABD ordusunda –özellikle Deniz Kuvvetlerinde- ÇFU’ya büyük önem verilmektedir.

Claudio Stampi’den alınan mevcut ÇFU kullanıcıları ve bilimsel kanıtların iddiasına göre yorgunluğun büyük çoğunluğu yaklaşık 10 günlük bir program ile atlatılabilecek ve 14 günlük bir programla tamamen ortadan kalkacaktır. Ancak; testlere katılanlar sık sık uyuyakalmakta ve uyum süreci tamamen başarıya ulaşamamaktadır. 14. gün sonunda hala yorgun kalmakta ve bir çoğu deneyi bırakmaktadır. deneyi bırakmayanlar ise 19uncu gunun sonunda bu deneyin sonucunu almakta ve yaşam tarzı haline getirmektedir steve pavlina da bu deneyi 14 uncu gunde bırakmak istemiştir.

Claudio Stampi’nin kitabına (“Why We Nap: Evolution, Chronobiology and Functions of Polyphasic and Ultrashort Sleep”) göre, uykusuzluk durumunda, ÇFU ölçümleri tek fazlı uyku ile kıyaslandığında hafızayı ve analitik yetenekleri kullanmada artışa sebep olduğunu göstermektedir (ancak serbest uyku düzeninin sadece %12 kadarı karşılaştırabilmiştir). Stampi’ye göre, böyle bir uyum programına alışılmışın dışında bir evrimsel eğilim gelişimi getirir. Stampi ÇFU ile ilgili olarak, TFU’ya uyumdan binlerce yıl önceki atalarımızca tercih edilen uyku olduğu şeklinde bir hipotez üzerinde durmaktadır.

ÇFU uyumunun uyku kalıplarını nasıl etkilediği ile ilgili iki akım vardır. Bir akım REM uykusunun (rüyaları gördüğünüz ve hatırladığınız zamanki uyku) en önemli aşama olduğunu ve vücudun bir gün içinde birkaç kez bu aşamaya ihtiyaç duyduğunu böylece her bir kısa uyku sürecinde REM’in tamamının ÇFU kullanarak uyuyanlarca alındığını söylenmektedir. Diğer akım ise vücudun farklı uyku parçalarında farklı uyku seviyelerine girdiğini (bazen REM, bazen derin uyku) iddia eden bu programın kullanıcı üzerinde daha önemli olan aşamaların tespiti için araştırmalar yapmaktadır.

ÇFU savunucuları arasında yaygın olan görüş REM uykusunun daha önemli olduğu görüşüdür. Beklide bunun sebebi bazı uyku teorilerinin REM’in genel olarak bilincin yenilenmesini etkileyen uyku olduğunu iddia ediyor olmasıdır. Yine de REM uykusunun yeri son yıllarda tartışılmaktadır. Kaynaklara göre REM uykusunun uyku sürecinin en önemli aşaması ya da sağlık için gerekli olduğu görüşü belirsiz olsa da REM’den mahrum bırakılmanın farelerin 3-8 hafta arasında ölümüne sebep olması, aşırı REM alan insanların baskı yaşadığı ve monoamine oxidase engelleyicilerinin REM uykusunda tamamen ortadan kalkması, hala MAOI alan hastaların herhangi kesin bir bilişsel zararı olduğunu göstermemektedir .